Page 161 - 60-03-117 TH2560
P. 161
3.2 อะไรท�ำให้คนจน คนจน ทั้งในด้านรายได้ ทรัพย์สิน และการเข้าถึงบริการ
ด้านต่างๆ
เพราะความจนมีหลายมิติดังที่กล่าวแล้วข้างต้น
ถ้าถามคนหลายคนว่าอะไรคือสิ่งที่ท�าให้คนจน เราอาจจะได้ แต่ถ้าสาวลึกลงไปอีก เราอาจจะพบว่าความเหลื่อมนั้น
ค�าตอบที่แตกต่างกัน อย่างไรก็ตาม ภาพที่ปรากฏให้เห็น มีรากยึดโยงอย่างแน่นหนาอยู่กับโครงสร้างสังคมที่ไม่เป็นธรรม
ได้ชัดมักจะเป็นเรื่องของความขาดแคลนหรือความด้อย สิ่งที่เรียกว่าโครงสร้างสังคมนี้เราอาจท�าความเข้าใจง่ายๆ ว่า
ในด้านต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นรายได้ โอกาส อ�านาจต่อรอง คือ บรรดาระเบียบ กฎเกณฑ์ กฎหมาย บรรทัดฐาน
การศึกษา สิทธิ การเข้าถึงบริการสาธารณะ ที่อยู่อาศัยใน ขนบประเพณี เป็นต้น ที่ท�าหน้าที่จัดระเบียบความสัมพันธ์
สิ่งแวดล้อมที่ถูกสุขลักษณะ หรือชีวิตที่มีคุณภาพและมี ของบุคคล กลุ่มคน และสถาบันต่างๆ ในสังคม โดยมีจุดมุ่ง
ศักดิ์ศรี แต่ค�าถามคือ ความขาดแคลนสิ่งเหล่านี้เกิดจากอะไร หมายเพื่อให้สังคมด�ารงอยู่ได้ โครงสร้างสังคมไม่ใช่สิ่งที่
และเหตุใดคนจ�านวนไม่น้อยจึงมีชีวิตอยู่ในสภาพที่ขาดแคลน ตายตัว หากแต่เปลี่ยนแปลงได้ตามกาลเวลา และเงื่อนไข
เช่นนั้น เหตุใดคนจ�านวนมากจึงเป็นคนยากจน อื่นๆ นั่นหมายความว่าโครงสร้างสังคมที่เป็นอยู่ในเวลาหนึ่ง
ค�าตอบที่ว่าความยากจนเป็นเรื่องของแต่ละคนอาจ อาจจะเป็นธรรม หรืออย่างน้อยก็ไม่ก่อให้เกิดปัญหา แต่เมื่อ
จะพอฟังได้ คนบางคนอาจจะจนเพราะไม่ขยัน ไม่เก็บออม เวลาผ่านไปและเงื่อนไขอื่นๆ เปลี่ยนไป โครงสร้างนั้นอาจจะ
ใช้จ่ายเกินตัว หรือเล่นการพนัน ไม่มีใครปฏิเสธว่าสิ่งเหล่านี้ ท�าให้เกิดปัญหา คือไม่เป็นธรรมก็ได้ ทั้งนี้ไม่ต้องพูดถึงการ
ไม่ใช่การกระท�าที่อาจน�าไปสู่ความยากจน แต่ความจริงมี ปฏิบัติแบบสองมาตรฐาน ซึ่งในตัวมันเองก็ท�าให้เกิดความ
คนจ�านวนมากที่ขยันขันแข็ง กินน้อยใช้น้อย และไม่ข้องแวะ เหลื่อมล�้าอยู่แล้ว ไม่ว่าโครงสร้างสังคมจะเป็นอย่างไรก็ตาม
อบายมุข แต่ก็ยังชักหน้าไม่ถึงหลัง ดังนั้นค�าอธิบายความ ขอให้ดูเรื่องการถือครองที่ดินและระบบภาษีที่ดินของ
ยากจนว่าเป็นเรื่องของแต่ละคนจึงมีน�้าหนักไม่มาก ไทยที่ใช้อยู่ในปัจจุบันนี้ก็ได้ การที่กฎหมายอนุญาตให้บุคคล/
นิติบุคคลสามารถถือครองที่ดินได้ไม่จ�ากัดขนาด และระบบ
ถ้าสาวลงไปยังเบื้องลึก เราอาจจะพบว่า การที่คน ภาษีที่ไม่เอื้อต่อการกระจายการถือครองที่ดินอย่างที่เป็นอยู่นี้
จ�านวนมากประสบกับความขาดแคลนนั้นก็เพราะสังคม ในแง่หนึ่งก็เท่ากับเอื้อให้กลุ่มที่มีทุนและมีอ�านาจมากกว่า
มีความเหลื่อมล�้า ความเหลื่อมล�้าก็คือการที่คนจ�านวนหนึ่ง สามารถถือครองที่ดินได้โดยไม่จ�ากัด ดังนั้นเราจึงได้เห็นว่า
มีโอกาสมากกว่าคนอื่นๆ หรือมีแต้มต่อคนอื่นๆ ในการเข้า ปัจจุบันนี้มีบางครอบครัวหรือนิติบุคคลบางแห่งมีที่ดินถือ
ถึงทรัพยากรที่จ�าเป็นส�าหรับการด�ารงชีวิตอย่างมีคุณภาพ ครองนับพันนับหมื่นไร่ นอกจากนี้ ยังมีงานวิจัยที่ได้เปิดเผย
4
ยิ่งสังคมมีความเหลื่อมล�้าสูงมากเท่าใด ระดับความยากจน ให้เห็นว่าผู้ถือครองที่ดินรายใหญ่ที่สุด 20% มีที่ดินใน
และจ�านวนคนจนก็จะมีมากเท่านั้น ทั้งนี้เพราะในระบบ ครอบครองรวมกันประมาณ 80% ของที่ดินที่มีเอกสารสิทธิ์
ที่เหลื่อมล�้านั้น ความมั่งคั่ง (เงินทอง ทรัพย์สิน) ทรัพยากร ทั้งประเทศ การที่คนเพียง 20% ครอบครองที่ดินส่วนใหญ่
(ทั้งที่เป็นทรัพยากรธรรมชาติ ความรู้ และเทคโนโลยี) รวม ของประเทศเช่นนี้ย่อมท�าให้คนอื่นที่มีทุนน้อย (เฉพาะอย่างยิ่ง
ถึงโอกาสในการเข้าถึงสิ่งดีๆ ส�าหรับชีวิต จะถูกครอบครอง เกษตรกรรายย่อย และคนจน) เข้าถึงที่ดินได้ยาก โครงสร้าง
โดยคนจ�านวนไม่มาก ซึ่งเป็นกลุ่มที่ “แข็งแรงกว่า” และ ที่เอื้อให้คนบางคน บางกลุ่ม ได้เปรียบคนอื่นและกลุ่มอื่น
มีแต้มต่อเหนือคนอื่นๆ ในการแข่งขันทุกด้าน คนส่วนมาก เช่นนี้มีอยู่ในแทบทุกด้านและทุกภาคส่วนในสังคมไทย ไม่ว่า
ซึ่งมีโอกาสน้อย และไม่สามารถแข่งขันได้ จึงได้รับส่วนแบ่ง จะเป็นในระบบการศึกษา แรงงาน สุขภาพ และความยุติธรรม
ของการพัฒนาและความเติบโตทางเศรษฐกิจน้อย กลายเป็น (ดู กรอบที่ 1)
4 การวิจัยของ ดวงมณี เลาวกุล (2557) ซึ่งใช้ข้อมูลการถือครองที่ดินจากกรมที่ดิน บอกว่าผู้ถือครองที่ดินตระกูลหนึ่ง มีที่ดินถือครอง
631,263 ไร่ หรือเท่ากับ 1,010 ตารางกิโลเมตร (ใหญ่กว่าจังหวัดสมุทรปราการซึ่งมีพื้นที่ 1,004 ตารางกิโลเมตรเล็กน้อย แต่ใหญ่กว่าจังหวัด
นนทบุรีซึ่งมีพื้นที่ 622.3 ตารางกิโลเมตรมาก)
160 สุขภาพคนไทย 2560
60-03-117 152-180 sukapap new30-3 i_coated.indd 160 3/30/17 9:55 PM
