Page 163 - 60-03-117 TH2560
P. 163
รูปที่ 2 ต้นไม้แห่งความยากจน อาจเปรียบได้กับล�าต้น ส่วนความยากจนอันเป็นผลผลิตจาก
โครงสร้างและความเหลื่อมล�้า ซึ่งปรากฏให้เห็นนั้น เปรียบได้
กับกิ่งก้านสาขา ใบ และผลของต้นไม้ ขอให้สังเกตว่า
ความยากจนนั้น มีโอกาสมากที่จะถูกส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่น
นั่นคือ ถ้าคนรุ่นพ่อแม่ยากจนก็มีโอกาสมากที่รุ่นลูกจะเป็น
คนยากจนต่อไป (จนซ�้าซาก) ข้อนี้ก็เปรียบเหมือนกับต้นไม้
ที่ออกผลหล่นร่วงลงดิน แล้วงอกขึ้นมาเป็นต้นไม้ชนิดเดียว
กับต้นที่เป็นแม่ โดยนัยนี้ ความยากจนจึงสามารถ “ผลิตซ�้า”
ตัวมันเอง ส่งผลต่อเนื่องจากรุ่นสู่รุ่นไปได้เรื่อยๆ ตราบเท่า
ที่โครงสร้างสังคมยังไม่มีความเป็นธรรม (ดูรูปที่ 2)
3.3 ใครคือคนจน
การศึกษาที่ผ่านมาได้ชี้ให้เห็นลักษณะส�าคัญของ
คนยากจนในสังคมไทยว่า ส่วนใหญ่แล้วได้แก่คนที่ลักษณะ
ส�าคัญต่อไปนี้
• อาศัยอยู่ในชนบท รายงานวิเคราะห์ความยากจน
และความเหลื่อมล�้าในประเทศไทย ปี 2558 เปิด
เผยให้เห็นว่า คนจนเกือบ 2 ใน 3 (62%) อาศัย
อยู่ในชนบท ที่เหลืออยู่ในเมือง ซึ่งส่วนใหญ่คือ
คนที่อยู่ในแหล่งเสื่อมโทรมต่างๆ ซึ่งมีอยู่ในทุกเมือง
ใหญ่ๆ ของประเทศ
• มีการศึกษาต�่า รายงานวิเคราะห์ความยากจนฯ
ที่อ้างถึงข้างต้นบอกว่า คนจน 82.3% มีการศึกษา
เพียงระดับประถมศึกษาหรือต�่ากว่า ที่มีการศึกษา
กราฟฟิก: คูณพล โพธิสิตา
สูงกว่าระดับประถมแต่ไม่เกินระดับอนุปริญญา
มีประมาณ 17% ของคนจนทั้งหมดเท่านั้น
กล่าวโดยสรุป รากเหง้าแท้จริงของความยากจนคือ • มีอาชีพเกษตรกรรม คนจนส่วนใหญ่มีอาชีพ
โครสร้างสังคมที่ไม่เป็นธรรม ซึ่งส่งผลให้เกิดความเหลื่อมล�้า เกษตรกรรมและเป็นแรงงานนอกระบบ
ในด้านต่างๆ และความเหลื่อมล�้านั้นก็ส่งผลกระทบท�าให้ • มีครอบครัวขนาดใหญ่/ลูกมาก การวิเคราะห์
คนจ�านวนน้อยได้เปรียบในการเข้าถึงทรัพยากรและความ ครัวเรือนไทยชี้ให้เห็นว่าคนจนส่วนมากอาศัยอยู่
มั่งคั่ง ขณะที่คนจ�านวนมากเสียเปรียบ เข้าไม่ถึงทรัพยากร ในครัวเรือนขนาดใหญ่ คือมีสมาชิกในครัวเรือน
และมีโอกาสน้อยที่จะได้ใช้ความสามารถเพื่อบรรลุถึงความ โดยเฉลี่ย 4 คนหรือมากกว่า ซึ่งใหญ่กว่าขนาดครัว
อยู่ดีกินดีอย่างที่ควรจะเป็น เรือนโดยเฉลี่ยของทั้งประเทศ (มีสมาชิก 3 คน)
ถ้าเปรียบทั้งหมดนี้เป็นเหมือนต้นไม้ โครงสร้างสังคม นอกจากนี้ยังพบด้วยว่า ครัวเรือนที่มีเฉพาะผู้สูง
ซึ่งเป็นรากเหง้าที่แท้จริงของปัญหาความยากจน อาจเปรียบ อายุอยู่คนเดียวหรืออยู่กันตามล�าพังไม่มีสมาชิก
ได้กับรากซึ่งเป็นส่วนส�าคัญที่สุดที่ส่งอาหารไปเลี้ยงทุกส่วน วัยอื่นอยู่ด้วย และครัวเรือนที่มีเฉพาะผู้สูงอายุ
ของต้นไม้ ความเหลื่อมล�้า ซึ่งเป็นตัวกลางที่ส่งผ่านผลกระทบ กับเด็ก (ครัวเรือนข้ามรุ่น) มีแนวโน้มเป็นครัวเรือน
จากโครงสร้างสังคมที่ไม่เป็นธรรมไปสู่ภาวะความยากจน ยากจน
162 สุขภาพคนไทย 2560
60-03-117 152-180 sukapap new30-3 i_coated.indd 162 3/30/17 9:55 PM
