Page 159 - 60-03-117 TH2560
P. 159
3. คนจน
3.1 อย่ำงไรเรียกว่ำจน
ใครๆ ก็อาจบอกได้ว่าความจนคืออะไร แต่ถ้าวิเคราะห์
กันจริงๆ แล้วความจนเป็นเรื่องที่ซับซ้อน เพราะมีหลายมิติ
การที่จะบอกว่าใครจน ใครไม่จน จึงต้องน�าปัจจัยหลายด้าน
มาพิจารณา
มีหลายมุมมองที่เราอาจท�าความเข้าใจว่าอะไรคือ
ความยากจน เราอาจมองว่าความยากจนเป็นสภาพที่เกิด
จากความขาดแคลนทรัพยากร เหมือนอย่างที่ธนาคารโลก
(World Bank) บอกเราว่า ความยากจนเป็นเรื่องของการ
มีทรัพยากรไม่เพียงพอ ท�าให้บุคคลมีความเปราะบางและ ที่มา: http://oknation.nationtv.tv/blog/ya-jok/2010/08/25/entry-1
อ่อนไหวต่อเหตุรุนแรงที่มากระทบ เช่น ความเจ็บป่วยหรือ สังคม การเข้าถึงบริการสาธารณะขั้นพื้นฐาน ความมั่นคงใน
การเสียชีวิตของสมาชิกในครัวเรือน การสูญเสียทรัพย์สิน ชีวิต เสรีภาพ และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ สิ่งทั้งหลาย
และอาชีพการงาน ท�าให้คนยากจนไม่มีอ�านาจต่อรองใน เหล่านี้ บางท่านเรียกรวมๆ ว่าเป็น ปัจจัยเชิงโครงสร้างของ
ทางการเมือง สังคม และเศรษฐกิจ ทั้งในระดับชุมชนที่ตน ความยากจน
อาศัยอยู่และในสังคมระดับประเทศ อย่างไรก็ตาม โดยมากเรามักจะถือว่ารายได้เป็นตัว
แต่เราอาจจะมองความยากจนว่าเป็นเรื่องของการ ชี้วัดส�าคัญที่บอกว่าใครจน ใครไม่จน เราเข้าใจกันทั่วไปว่า
ด้อยคุณภาพชีวิตก็ได้ เหมือนอย่างที่โครงการพัฒนาแห่ง คนจนคือคนที่มีรายได้น้อยและมีไม่พอใช้ ซึ่งก็ไม่ผิด แต่มี
สหประชาชาติ (UNDP) บอกว่า ความยากจนคือสภาพที่ ความซับซ้อนตรงที่ว่า คนส่วนมากไม่ได้มีความเห็นเป็นหนึ่ง
คนเราไม่มีโอกาสและไม่มีทางเลือกที่จะน�าไปสู่การมีความ เดียวว่า รายได้เท่าไรจึงถือว่าเป็นรายได้น้อย และรายได้
เป็นอยู่ที่ดี มีสุขภาพดี มีเสรีภาพ มีศักดิ์ศรี และมีความเคารพ ที่น้อยนั้นต้องน้อยเท่าไรจึงเรียกว่าเป็นคนจน ส�าหรับบางคน
ในตนเองและผู้อื่น ที่มีรายได้เดือนละเป็นหมื่น เขาอาจจะบอกว่าตัวเองมีรายได้
นอกจากนี้เราอาจจะมองความยากจนในฐานะเป็น น้อย เพราะไม่เพียงพอกับการใช้จ่ายในแต่ละเดือน แต่ส�าหรับ
เรื่องที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับศักยภาพของมนุษย์ก็ได้ ในมุม บางคนที่มีรายได้เดือนละไม่กี่พันบาท เขาอาจมองว่ารายได้
มองนี้ ความยากจนคือสภาพที่ขัดขวางไม่ให้คนเราพัฒนา ของตนไม่น้อยเลย เพราะนอกจากจะพอกับค่าใช้จ่ายส่วนตัว
ศักยภาพและไม่สามารถใช้ศักยภาพที่มีอยู่ของตนได้อย่าง แล้ว เขายังมีส่วนที่เหลือเก็บออมไว้ได้ด้วย ความยากจน
เต็มที่ ดังเช่นที่ อมาตยา เซน (Amartya Sen) นักเศรษฐศาสตร์ ที่เอารายได้เป็นเกณฑ์วัดเช่นนี้ แม้จะเป็นสิ่งที่คนทั่วไปเข้าใจ
รางวัลโนเบลบอกเราว่า ความยากจนคือสภาพที่คนเราไม่มี กัน แต่มีข้อจ�ากัดตรงที่ไม่มีมาตรฐานเป็นหนึ่งเดียว
โอกาสที่จะใช้ความสามารถของตัวเองได้อย่างเต็มที่ ส่งผล ส�านักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและ
ให้ไม่สามารถท�าหน้าที่ได้อย่างที่ควรจะเป็น ท�าให้ไม่มีความ สังคมแห่งชาติ (สศช.) ซึ่งเป็นหน่วยวางแผนการพัฒนาระดับ
เป็นอยู่ที่ดีในระดับที่ตนประสงค์ ขาดเสรีภาพที่จะท�าหรือ ชาติได้สร้างตัวชี้วัดความยากจน ส�าหรับใช้ในการประเมิน
ที่จะมี และเป็นในสิ่งที่มนุษย์ทั้งหลายควรมีและควรเป็น ความส�าเร็จของการพัฒนาว่าสามารถท�าให้คนจนในสังคม
ไม่ว่าจะมองจากมุมมองไหน ความยากจนมีหลายมิติ มีจ�านวนลดลงหรือไม่ ดัชนีนี้เรียกว่า เส้นความยากจน ซึ่ง
และไม่ใช่เป็นเพียงเรื่องของรายได้หรือสิ่งที่เป็นวัตถุเพียง ก�าหนดมาจากค่าเฉลี่ยของค่าใช้จ่ายเพื่อการอุปโภคบริโภค
อย่างเดียว แต่ยังมีมิติที่ไม่ใช่เรื่องของวัตถุอีกมาก ที่ส�าคัญ ต่อคนต่อเดือน และเป็นรายจ่ายขั้นต�่าที่เพียงพอต่อการด�ารง
เช่น สุขภาพ การศึกษาเรียนรู้ การมีส่วนร่วมในชุมชนและ ชีพของคนแต่ละคน ค่าใช้จ่ายนี้อาจจะได้มาโดยการจ่ายเงิน
158 สุขภาพคนไทย 2560
60-03-117 152-180 sukapap new30-3 i_coated.indd 158 3/30/17 9:55 PM
