Page 157 - 60-03-117 TH2560
P. 157
อาศัยอยู่ ซึ่งก็คือสิ่งแวดล้อมทั้งหมด ทั้งทางกายภาพ รายได้ต�่าอาจท�าให้บุคคลอ่อนแอจนกลายเป็นผู้เปราะบาง
เศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และการเมืองด้วย ได้ เพราะในสภาพเช่นนั้นผู้มีรายได้ต�่าย่อมเสี่ยงต่อการที่
ไม่ว่าจะเป็นความเปราะบางของบุคคลหรือของกลุ่ม จะได้รับแรงกระทบจากปัญหาหลายอย่าง อีกทั้งเมื่อได้รับ
คน ความเปราะบาง ก็คือสภาพที่ท�าให้อ่อนแอ หรืออ่อนด้อย แรงกระทบแล้ว การที่จะฟื้นสู่สภาพเดิมก็เป็นไปได้ยาก แต่
ไม่มีก�าลังและความสามารถพอที่จะ “รับมือ” กับปัญหา ในสังคมที่มีสวัสดิการขั้นพื้นฐานและมีทุนทางสังคมที่ดี
ที่เข้ามากระทบรวมทั้งไม่สามารถจะคาดการณ์หรือวางแผน มีโครงสร้างที่เอื้อต่อความเท่าเทียมของทุกคน การมีรายได้
ล่วงหน้าได้อย่างมีประสิทธิผลว่าเมื่อเกิดปัญหาอย่างใด ต�่าอาจไม่เป็นความเปราะบางก็ได้
อย่างหนึ่งขึ้นจะจัดการอย่างไร และเมื่อได้รับผลกระทบ เนื่องจากขึ้นอยู่กับปัจจัยภายนอกด้วยเช่นนี้ ความ
จากปัญหาจนอยู่ในสภาพที่เสียหลักล้มหรือ “บอบช�้า” แล้ว เปราะบางจึงเป็นสิ่งที่ต้องท�าความเข้าใจในเชิงเปรียบเทียบ
จะสามารถ “ลุกขึ้น” และกลับคืนมาสู่สภาพที่เป็นปกติ (relative) สภาพอย่างเดียวกันอาจเป็นความเปราะบาง
ได้อย่างไร ในสิ่งแวดล้อมหนึ่ง แต่ในสิ่งแวดล้อมที่ต่างออกไปอาจจะ
มองในแง่คุณสมบัติภายในของแต่ละคน ความเปราะบาง ไม่ใช่ความเปราะบาง ปัจจัยภายนอกนั้นอาจเป็นเรื่องของ
เป็นสภาพที่คนเราไม่พร้อม ซึ่งอาจเนื่องจากสุขภาพร่างกาย ภัยธรรมชาติ ระบบเศรษฐกิจ สังคม การเมือง วัฒนธรรม
ไม่แข็งแรง ขาดความรู้และประสบการณ์ ขาดทรัพยากร หรือแม้แต่กระแสโลกาภิวัตน์ ที่อาจส่งผลต่างกันต่อการด�ารง
ขาดทุนทางสังคม ด้อยในด้านสิทธิ โอกาส อ�านาจ และ ชีวิตของคนในสังคม
ศักดิ์ศรี เพราะเหตุที่ไม่พร้อมจึงไม่สามารถรับมือกับปัญหา
ต่างๆ ได้ด้วยตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นปัญหาจากภัยพิบัติทางธรรมชาติ 2.2 อะไรท�ำให้คนเปรำะบำง
หรือจากสภาพทางสังคมและเศรษฐกิจที่ไม่เอื้อต่อการด�ารง มีหลายอย่างที่ท�าให้คนบางคนหรือบางกลุ่มตกอยู่ใน
ชีวิตก็ตาม สภาพที่เปราะบาง แต่โดยทั่วไปแล้วสิ่งที่จะกล่าวถึงต่อไปนี้
แต่ความเปราะบางนั้น เป็นเรื่องของปัจจัยภายนอก เป็นปัจจัยส�าคัญที่ท�าให้เกิดความเปราะบาง แต่จะท�าให้
ด้วย ดังนั้นการที่จะบอกว่าสภาพอย่างหนึ่งอย่างใดของ เปราะบางเพียงใด ขึ้นอยู่กับปัจจัยเชิงบริบทด้วย ดังกล่าว
บุคคลเป็นความเปราะบางหรือไม่ จ�าเป็นต้องพิจารณาด้วย แล้วข้างต้น :
ว่า เราก�าลังพูดถึงสภาพนั้นๆ ภายในบริบทใด ล�าพังสภาพ 1) ลักษณะทางธรรมชาติและสุขภาพร่างกาย--
ที่อ่อนแอหรืออ่อนด้อยอาจจะไม่เพียงพอที่จะสรุปได้ว่าเป็น ในหลายกรณีความเปราะบางอาจเนื่องมาจาก
ความเปราะบางหรือไม่ เช่น ความพิการทางร่างกายที่ท�าให้ ธรรมชาติของชีวิต ซึ่งหลีกเลี่ยงได้ยาก หรือไม่อาจ
เดินไม่ได้ ต้องนั่งรถเข็น สภาพเช่นนี้อาจเป็นอุปสรรคที่ท�าให้ หลีกเลี่ยงได้เลย ในแง่นี้ คนที่มีความเปราะบาง
บุคคลไปไหนมาไหนด้วยตัวเองล�าบาก หรือไปไม่ได้เลย อาจจะเป็นเด็ก ผู้พิการแต่ก�าเนิด ผู้สูงอายุ ผู้หญิง
ในกรณีเช่นนี้ความพิการทางร่างกายดังกล่าวท�าให้บุคคล และกลุ่มคนที่มีความหลากหลายทางเพศ (LGBT)
เปราะบางแน่นอน แต่นี่ก็เฉพาะในบริบทที่ไม่มีบริการ มากกว่าคนที่อยู่ในสถานภาพอื่น แต่ก็มีไม่น้อย
สาธารณะ (เช่น ถนนหนทาง อาคารสาธารณะ และระบบ ที่ความเปราะบางเกิดจากเหตุการณ์ที่บุคคลได้
การขนส่ง) ที่เอื้อต่อการที่ผู้พิการทางการเคลื่อนไหวจะไป ประสบ เช่น อุบัติเหตุหรือการเจ็บป่วยที่ท�าให้พิการ
ไหนมาไหนได้ด้วยตัวเองเท่านั้น ในสังคมที่มีบริการสาธารณะ ทางกายและทางจิต รวมถึงการติดเชื้อโรคบางชนิด
ที่ “เป็นมิตรกับคนพิการ” การเดินไม่ได้อาจไม่ใช่ข้อจ�ากัด เช่น เชื้อเอ็ชไอวี (HIV) ซึ่งอาจท�าให้บุคคลถูกตีตรา
ถึงขนาดที่เป็นความเปราะบางก็ได้ เพราะบุคคลที่มีสภาพ ได้รับการปฏิบัติเสมือนเป็นคนชายขอบ
ร่างกายเช่นนั้นยังสามารถไปไหนมาไหนได้เกือบจะไม่ต่างกับ 2) การเป็นชนกลุ่มน้อย ต่างเชื้อชาติ ต่างวัฒนธรรม--
คนทั่วไป ในท�านองเดียวกัน ในสังคมที่ค่าครองชีพสูง ไม่มี การมีเชื้อชาติและวัฒนธรรมต่างกับคนส่วนใหญ่
สวัสดิการขั้นพื้นฐานที่ดีพอ ไม่มีทุนทางสังคมที่เข้มแข็ง ในสังคม มักจะถูกมองว่าเป็นชนกลุ่มน้อย ดังนั้น
และโครงสร้างทางสังคมก็ไม่เอื้อต่อความเท่าเทียม การมี ชาวเขา ชาวเล และประชากรกลุ่มน้อยอื่นๆ รวม
156 สุขภาพคนไทย 2560
60-03-117 152-180 sukapap new30-3 i_coated.indd 156 3/30/17 9:55 PM
