Page 12 - art-HIA-22.indd
P. 12
การประชุมวิชาการ HIA เรื่อง ผลกระทบของกระบวนก�รประเมินผลกระทบท�งสุขภ�พ ครั้งที่ 1
12 วันที่ 26-27 มกราคม พ.ศ.2558 ณ โรงแรมเอเชีย กรุงเทพมหานคร
ก�รประเมินผลกระทบท�งสุขภ�พ (HIA)
ภ�ยใต้รัฐธรรมนูญและกฎหม�ยที่เกี่ยวข้อง
สัญชัย สูติพันธ์วิห�ร
คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
การประเมินผลกระทบทางสุขภาพ (Health Impact Assessment; HIA) เป็นเครื่องมือสร้างและทบทวน
กระบวนการนโยบายสาธารณะ รวมทั้งยังสนับสนุนให้เกิดการปกป้องสิทธิประชาชน สิทธิชุมชน และลดปัญหาความ
ขัดแย้งที่เกิดขึ้น โดยมีแนวทางการประเมินผลกระทบทางสุขภาพภายใต้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย และกฎหมาย
อื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น พระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ.2550 พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพ
สิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ.2535 เป็นต้น
คว�มหม�ยของ “ก�รประเมินผลกระทบท�งสุขภ�พ”
การประเมินผลกระทบทางสุขภาพ คือ กระบวนการเรียนรู้ร่วมกันของสังคม ในการวิเคราะห์และคาดการณ์
ผลกระทบทั้งทางบวกและทางลบต่อสุขภาพของประชาชน ที่อาจจะเกิดขึ้นจากนโยบาย โครงการ หรือกิจกรรม
อย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่าง หากดำาเนินการในช่วงเวลาและพื้นที่เดียวกัน โดยมีการประยุกต์ใช้เครื่องมือที่
หลากหลาย และมีกระบวนการมีส่วนร่วมอย่างเหมาะสม เพื่อสนับสนุนให้เกิดการตัดสินใจที่จะเป็นผลดีต่อสุขภาพ
ของประชาชน ทั้งในระยะสั้นและระยะยาว
องค์การอนามัยโลก (2000) ได้ให้ความหมาย HIA ว่าหมายถึง “การประมาณการหรือคาดการณ์ไป
ข้างหน้าถึงผลกระทบของการดำาเนินกิจกรรม โครงการ แผน และนโยบายต่างๆ ที่มีต่อสุขภาพของประชาชนกลุ่มใด
กลุ่มหนึ่ง เพื่อส่งเสริมให้มีการนำาปัจจัยทางสุขภาพของมนุษย์เข้าไปไว้ในการกำาหนดนโยบาย และการออกแบบและ
ตัดสินใจในการดำาเนินโครงการและแผนงานต่างๆ เพื่อลดปัจจัยเสี่ยงที่เกี่ยวพันกับโรคและภัยคุกคามแก่สุขภาพของ
มนุษย์ ไม่ว่าจะเกิดขึ้นจากปัจจัยทางสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ สังคม และพฤติกรรม”
ซึ่งจะทำาให้เกิด “สุขภาวะ” คือ ภาวะที่มีความพร้อมสมบูรณ์ ทั้งทางกาย (Physical Health) ทางจิต
(Mental Health) ทางสังคม (Social Health) และทางปัญญา หรือจิตวิญญาณ (Spiritual Health) ที่เชื่อมโยง
เป็นองค์รวมอย่างสมดุล (พ.ร.บ.สุขภาพแห่งชาติ พ.ศ.2550)
คุณค่�หรือเป้�หม�ยของ HIA
องค์การอนามัยโลก (WHO) ได้กำาหนดคุณค่าหรือเป้าหมายของ HIA ในการพัฒนาด้านต่างๆ ดังนี้
1) ส่งเสริมระบอบประชาธิปไตย คือ ประชาชนจะมีส่วนร่วมในการกำาหนดนโยบายการพัฒนาและการ
ดำาเนินการตามนโยบาย แผนงาน โครงการที่อาจส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของพวกเขา
2) ส่งเสริมความเสมอภาค (Equity) การจัดทำาข้อเสนอโครงการหรือแผนงานจะต้องระบุถึงผลกระทบ
ต่อประชากรโดยรวมทุกกลุ่มประชากร ไม่คำานึงว่าจะมีอายุ เพศ วัย เชื้อชาติ สถานะทางสังคม โดยให้ความสำาคัญ
กับกลุ่มคนที่มักจะถูกเอารัดเอาเปรียบในสังคม คนชายขอบ คนที่ฐานะด้อยทางเศรษฐกิจและสังคม
3) ส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development) คือ จะต้องคำานึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น
ในระยะสั้นและระยะยาว ไม่ว่าจะเป็นผลกระทบที่เห็นอย่างชัดเจนหรือผลกระทบที่ต้องศึกษาวิเคราะห์ทางวิชาการ
4) สนับสนุนการอ้างข้อเท็จจริงหรือข้อมูลอย่างมีจริยธรรม คือจะต้องใช้ข้อมูลหลักฐานเชิงคุณภาพและข้อมูล
เชิงปริมาณที่อ้างถึงได้ในการประเมิน ข้อมูลที่รวบรวมได้จะต้องมีความหลากหลายและมีความน่าเชื่อถือมากที่สุด
