Page 2 - art-HIA-22.indd
P. 2
คำ�นำ�
การประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ (HIA) คือ กระบวนการเรียนรู้ร่วมกันของสังคมในการวิเคราะห์และ
คาดการณ์ผลกระทบทั้งทางบวกและทางลบต่อสุขภาพของประชาชนที่อาจจะเกิดขึ้นจากนโยบายแผนโครงการ หรือ
กิจกรรม อย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างหากดำาเนินการในช่วงเวลาและพื้นที่เดียวกัน โดยมีการประยุกต์ใช้
เครื่องมือที่หลากหลายและมีกระบวนการมีส่วนร่วมอย่างเหมาะสม เพื่อสนับสนุนให้เกิดการตัดสินใจที่จะเป็นผลดี
ต่อสุขภาพของประชาชนทั้งระยะสั้นและระยะยาว
HIA ในประเทศไทยเริ่มขับเคลื่อนอย่างจริงจังในช่วงที่มีการปฏิรูประบบสุขภาพ เมื่อปี พ.ศ.2543
จนกระทั่งได้มีการบรรจุไว้ใน พ.ร.บ.สุขภาพแห่งชาติ ที่มีการประกาศและมีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 20 สิงหาคม พ.ศ.
2550 การทำา HIA ตามเจตนารมณ์ของ พ.ร.บ.สุขภาพแห่งชาติ มิได้ต้องการให้เป็นเครื่องมือในการอนุมัติอนุญาต
โครงการเท่านั้น หากแต่หวังมุ่งให้เป็นกระบวนการเรียนรู้ร่วมกันของสังคม ในการตัดสินใจที่ดีที่สุด เพื่อสุขภาวะ
ของสังคม หลัง พ.ร.บ.สุขภาพแห่งชาติประกาศใช้ไม่นาน รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550
ก็มีผลบังคับใช้ตามมา โดยได้บัญญัติเรื่อง HIA ไว้ในหมวดสิทธิชุมชน มาตรา 67 วรรคสอง ความว่า
“การดำาเนินโครงการหรือกิจกรรมที่อาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อชุมชนอย่างรุนแรงทั้งทางด้านคุณภาพสิ่งแวดล้อม
ทรัพยากรธรรมชาติ และสุขภาพ จะกระทำามิได้ เว้นแต่จะได้ศึกษาและประเมินผลกระทบต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อมและ
สุขภาพของประชาชนในชุมชน และจัดให้มีกระบวนการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนและผู้มีส่วนได้เสียก่อน
รวมทั้งได้ให้องค์การอิสระซึ่งประกอบด้วยผู้แทนองค์การเอกชนด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ และผู้แทนสถาบัน
อุดมศึกษาที่จัดการศึกษาด้านสิ่งแวดล้อมหรือทรัพยากรธรรมชาติหรือด้านสุขภาพ ให้ความเห็นประกอบก่อนมีการ
ดำาเนินการดังกล่าว” จะเห็นได้ว่ารัฐธรรมนูญมีเจตนารมณ์ให้มีการต้องทำา HIA เพื่อปกป้อง คุ้มครอง สุขภาพของ
ประชาชน จากผลกระทบทางลบ จากโครงการและกิจกรรมต่างๆ
คณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (คสช.) ได้ออกประกาศเรื่องหลักเกณฑ์และวิธีการประเมินผลกระทบด้าน
สุขภาพ จากนโยบายสาธารณะ พ.ศ.2552 โดยครอบคลุมการทำา HIA ใน 4 แบบ คือ (1) กรณี โครงการหรือ
กิจกรรมที่อาจจะก่อให้เกิดผลกระทบอย่างรุนแรงทั้งทางด้านคุณภาพสิ่งแวดล้อม ทรัพยากรธรรมชาติ และสุขภาพ
ตามมาตรา 67 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2552 (2) กรณีการกำาหนดนโยบายและการดำาเนิน
กิจกรรมด้านการวางแผนพัฒนา (3) กรณีที่บุคคลหรือคณะบุคคลร้องขอใช้สิทธิตาม มาตรา 11 พ.ร.บ.สุขภาพแห่ง
ชาติให้มีการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ และ (4) กรณีการทำา HIA เพื่อเป็นกระบวนการเรียนรู้ร่วมกันของสังคม
ผลกระทบที่สำาคัญจากการพัฒนากระบวนการประเมินผลกระทบทางสุขภาพตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา
มีดังต่อไปนี้
1. เกิดกระบวนการเรียนรู้ร่วมกันของสังคมโดยเฉพาะเกิดเครือข่ายการประเมินผลกระทบทางสุขภาพ
โดยชุมชน (CHIA) มีพื้นที่ที่ใช้กระบวนการประเมินผลกระทบทางสุขภาพในหลายพื้นที่ เช่น กรณี
ท่าเรือน้ำาลึกและการพัฒนาอุตสาหกรรม อำาเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช และอำาเภอจะนะ
จังหวัดสงขลา ชุมชนอำาเภอปราสาทและอำาเภอเมือง กรณีโรงไฟฟ้าชีวมวล จังหวัดสุรินทร์
