ถิ่นฐานรกรากชาวฟีนีเชียน

สาธารณรัฐเลบานอน  
ถิ่นฐานรกรากชาวฟีนีเชียน  
 
บันทึกการเรียนรู้โดย  พลเดช  ปิ่นประทีป
 
อ่านบทความ
 
 
 
อารัมภบท...
 
     ในช่วงส่งท้ายปีเก่าต้อนรับปีใหม่ที่เพิ่งผ่านมา พวกเรากลุ่มเที่ยว VIP Top Top  รวมตัวกัน 25 คน มี ศ.ดร.เอนก เหล่ธรรมทัศน์ เป็นหัวหน้าคณะ แอบไปเที่ยวต่างประเทศ เป็นการหนีจากความแออัดยัดเยียดของการจราจรเมืองไทยในช่วงเทศกาล ซึ่งทำกันเป็นประจำมาหลายปีแล้ว
     คราวนี้ คณะของเราเลือกไปเที่ยวที่ประเทศเลบานอนในช่วงระหว่างวันที่ 27 ธันวาคม 2561 ถึง
3 มกราคม 2562  สมาชิกแต่ละท่านล้วนเป็นผู้หลักผู้ใหญ่ มีภารกิจที่ต้องรับผิดชอบล้นมือด้วยกันทั้งนั้น แต่พอพูดถึงเรื่องเที่ยวเป็นไม่ได้ ทุกคนต่างปรับโปรแกรมส่วนตัวกันได้โดยพลัน
     ปกติพวกเราจะเที่ยวกันเองในหมู่เพื่อนฝูงคนรู้ใจ เลือกที่จะเที่ยวไปในที่แปลกใหม่ ประเทศและสถานที่ที่ผู้คนยังไม่นิยมมากนัก เที่ยวไปศึกษาเรียนรู้กันไป ครบเครื่องทั้งด้านประวัติศาสตร์ อารยธรรม และความสวยงามของธรรมชาติในดินแดนต่างๆของโลก จะเลือกเที่ยวที่ไหนนั้นสำคัญก็จริง แต่สิ่งที่พวกเราให้ความสำคัญมากกว่า คือการได้เที่ยวกับเพื่อนสนิทมิตรสหายที่รักใคร่ชอบพอ ได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้ ได้มีประสบการณ์ร่วมกันและสนุกสนานกันไปตลอดการเดินทาง
 
     ประเทศเลบานอน ในความเข้าใจและความรู้สึกเบื้องต้นของตัวเอง มันเป็นประเทศอาหรับในตะวันออกกลางที่มีเรื่องยุ่งๆตลอดมา บ้านเมืองมีการสู้รบขัดแย้ง ก็ไม่เข้าใจว่าเป็นพวกไหนกันบ้าง ไม่มีวันสงบได้เลย ส่วนเมืองที่จดจำชื่อได้แม่น มีเพียงเมืองเดียวคือ เบรุต เพราะเป็นเมืองหลวง 
 
     มีอีกเมืองที่รู้และจำได้เพิ่มเติม จากการศึกษาประวัติศาสตร์ยุคจักรพรรดิอเล็กซานเดอร์มหาราช คือ เมืองไทร์ (Tyre)  ซึ่งทราบว่าอยู่ทางตอนใต้ของเลบานอน จุดสนใจอยู่ตรงที่ว่า แต่ครั้งโบราณเป็นเมืองที่อยู่บนเกาะ ใครๆที่เก่งฉกาจมาจากไหนก็ตีไม่แตกสักที จนมาถึงอเล็กซานเดอร์มหาราช ได้ใช้วิธีปิดล้อมเมืองไว้ และถมทะเลเป็นถนนข้ามไปตี จึงสำเร็จ เลยอยากไปดูว่า ปัจจุบันเมืองไทร์จะมีสภาพเป็นเมืองแบบไหน นอกจากนี้ยังได้ทราบว่าสถานที่ที่กำลังจะไปเที่ยวคราวนี้ มีโปรแกรมไปดูเมืองหลายแห่ง แต่ละแห่งล้วนมีประวัติเก่าแก่มาก ระดับ 5,000-7,000 ปี จึงรู้สึกตื่นเต้นเป็นพิเศษ
 
     เมื่อมาถึงแผ่นดินเลบานอน การท่องเที่ยวเดินทางไปเยี่ยมสถานที่สำคัญต่างๆ ทำให้สัมผัสและรับรู้เรื่องราวที่น่าสนใจอย่างมากมาย ทั้งความเก่าแก่ของบ้านเมือง เหตุการณ์และสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ในยุคต่างๆ และร่องรอยแห่งอารยธรรมของที่นี่ ล้วนทรงคุณค่าอยู่ในตัว และช่างมีเรื่องให้ต้องค้นคว้ามากมายเสียเหลือเกิน
 
     ส่วนเรื่องราวที่เกี่ยวกับการบ้านการเมืองของเลบานอนในประวัติศาสตร์ระยะใกล้ เราที่ได้รับฟังจากมัคคุเทสก์ท้องถิ่น ซึ่งเป็นสุภาพสตรีชาวเลบานอน ชื่อคุณ วิเวียน  เธอเป็นฝ่ายนับถือศาสนาคริสต์ นิกายมาโรไนท์ เธอได้เล่าสะท้อนความยากลำบากและผลกระทบที่ครอบครัวได้รับโดยตรงจากช่วง 16 ปีของสงครามกลางเมือง พ่อแม่ปู่ย่าตายายที่สูญเสียชีวิตไปจากความขัดแย้ง มันทำให้คนรุ่นพวกเธอจดจำความเจ็บปวดขมขื่น และไม่อยากให้เกิดขึ้นอีก
 
     นอกจากสงครามกลางเมือง ที่มีสาเหตุจากความขัดแย้งของคนในประเทศแล้ว เลบานอนยังมีภาวะคุกคามที่ต่อเนื่องมาจากความขัดแย้งระหว่างประเทศ โดยเฉพาะการยึดครองพื้นที่เลบานอนทางตอนใต้และที่ราบสูงโกลานของกองทัพอิสราเอล ตั้งแต่ครั้งสงคราม 6 วันที่นำโดยนายพลโมเช่ ดายัน ผู้โด่งดัง  บัดนี้อิสราเอลยังคงไม่ได้ถอนกำลังกลับไป รวมทั้งยังมีกองทหารซีเรียที่มาช่วยสู้กับอิสราเอล ก็ถือวิสาสะตั้งฐานกำลังนับหมื่นคนเข้ามาแทรกแซง และคาอยู่อย่างนั้น
     ทางฝ่ายประชาชนพลเมืองเลบานอนส่วนหนึ่ง ที่มีความรักชาติรักศักดิ์ศรีของตน ได้ตั้งกลุ่มประชาชนอาสาสมัครติดอาวุธ ลุกขึ้นมาช่วยรัฐบาลสู้กับอิสราเอลภายใต้การนำของฮิซบอเราะห์ ผู้นำทางจิตวิญญาณของพวกเขา มีพรรคการเมืองหนุนหลัง มีตัวแทนเข้าไปมีที่นั่งในรัฐสภาเป็นจำนวนไม่น้อยเสียด้วย  ข่าวการเลือกตั้งล่าสุด 7 มกราคม 2562 ที่เพิ่งผ่านมานี้เอง กลุ่มฮิซบอเราะห์กวาดที่นั่งถึง 128 ที่นั่งในรัฐสภาของเลบานอนกันเลยทีเดียว  
 
     เรื่องราวของเลบานอนที่หลั่งไหลเข้ามา หลังจากการเยี่ยมชมสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ ทั้งเรื่องในประวัติศาสตร์ระยะใกล้และระยะไกล รวมทั้งคำบอกกล่าวของไกด์และร่องรอยกระสุนที่ปรากฏให้เห็นอยู่เต็มไปหมด ตามผนังอาคารและภายในโบสถ์วิหารย่านใจกลางเมืองเบรุต ทำให้หวนนึกถึงประเทศไทย บ้านเกิดเมืองนอนของเรา ซึ่งเกิดตามหลังประเทศเขานานมาก นับได้หลายพันปี 
 
   ขอภาวนาว่า ประเทศไทยของเราอย่าได้เป็นอย่างเขาเลย ถึงแม้หลายสิ่งหลายอย่างที่เป็นมรดกประวัติศาสตร์-อารยธรรมจากอดีตกาล เราไม่มีทางเทียบชั้นประเทศเขาได้เลย แต่เราก็มีอะไรบางอย่างที่เลบานอนและใครอื่นไม่มีอยู่ไม่น้อยเหมือนกัน การเรียนรู้ประสบการณ์และประวัติศาสตร์ของประเทศอื่น ล้วนมีประโยชน์ต่อการพัฒนาบ้านเมืองของเราควรที่เราจะต้องย่างก้าวด้วยความสุขุมรอบคอบต่อไป เพื่อความมั่นคง มั่งคั่ง และยั่งยืนในระยะยาว
 

 

ตอนที่ 1 
     ประเทศสาธารณรัฐเลบานอน

ที่มารูปภาพ www.jidatravel.com
 
ภาพแผนที่ประเทศสาธารณรัฐเลบานอน
ที่มารูปภาพ 
www.wikiwand.com


ภาพธงชาติเลบานอน
 
     จากข้อมูลวิกิพีเดีย ให้ภาพโดยกว้างแนะนำว่า ประเทศเลบานอน ( Lebanon ‎) มีชื่ออย่างเป็นทางการคือ สาธารณรัฐเลบานอน (Republic of Lebanon, Lebanese Republic ‎) เป็นประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันตกเฉียงใต้ ติดกับทะเลเมดิเตอร์เรเนียน 
     กล่าวกันว่าเลบานอนเป็นส่วนหนึ่งใน 15 ดินแดนที่ประกอบกันเป็น "แหล่งกำเนิดแห่งมนุษยชาติ"
(Cradle of Humanity)
ในยุคที่อาณาจักรโรมันแผ่ขยายมาถึงบริเวณนี้ ชาวตะวันตกเรียกดินแดนแถบนี้ว่า ลิแวนต์ (Levant) หรือที่รู้จักกันโดยทั่วไปในภาษาอาหรับว่า อัชชาม (ash-Shām ) ตามความหมายดั้งเดิมหมายถึง บริเวณเมดิเตอร์เรเนียนตะวันออก แต่ในความหมายทางภูมิศาสตร์หมายถึงบริเวณอันกว้างใหญ่ในเอเชียตะวันตก ที่อยู่ทางฝั่งตะวันออกของทะเลเมดิเตอร์เรเนียน โดยมีเทือกเขาทอรัสเป็นเขตแดนทางตอนเหนือ คาบสมุทรไซนายและทะเลทรายอาหรับอยู่ทางทิศใต้ และทะเลเมดิเตอร์เรเนียนทางตะวันตก ขณะที่ทางตะวันออกเป็นเทือกเขาแซกรอส ส่วนพื้นที่ทางใต้ของลิแวนต์ คือ ดินแดนปาเลสไตน์ หรือที่เรียกกันอีกชื่อหนึ่งว่า คานาอัน (Canaan) ลิแวนต์ เดิมมีความหมายอย่างหลวมๆ หมายถึง "ดินแดนเมดิเตอร์เรเนียนทางฝั่งตะวันออก" มาจากภาษาฝรั่งเศสกลางที่แปลว่า "ตะวันออก"  ในประวัติศาสตร์ การค้าขายระหว่างยุโรปตะวันตกกับจักรวรรดิออตโตมันนับเป็นเศรษฐกิจอันสำคัญของบริเวณนี้ คือบริเวณประเทศจอร์แดน ประเทศเลบานอน ประเทศอิสราเอล ปาเลสไตน์ และประเทศซีเรีย คำว่าลิแวนต์โดยทั่วไปมีความหมายทางวัฒนธรรมมากกว่าที่จะเป็นพื้นที่ทางภูมิศาสตร์ที่ใดที่หนึ่งอย่างเฉพาะเจาะจง คล้ายๆกับคำที่เรียกแถบอนาโตเรียและโอเรียนทัล โดยความหมายของคำก็เปลี่ยนแปลงไปเรื่อยๆ ตลอดมาในประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และทัศนคติ ที่ใช้ในการอ้างอิง

ภาพแผนที่แสดงอาณาบริเวณที่เรียกว่า ลิแวนต์ หรืออัชชาม

 
ด้านภูมิรัฐศาสตร์
 
     เลบานอน มีพรมแดนติดกับประเทศซีเรียและประเทศอิสราเอล พรมแดนส่วนที่ติดกับประเทศอิสราเอลได้รับการรับรองจากองค์การสหประชาชาติแล้ว แต่พื้นที่บางส่วนที่เรียกว่า "ชีบาฟาร์ม" (Shebaa farms) ตั้งอยู่ในที่ราบสูงโกลัน ยังคงถูกครอบครองโดยอิสราเอล ซึ่งฝ่ายอิสราเอลอ้างว่าเป็นพื้นที่ของซีเรียจึงไม่ยอมคืน 
ปัจจุบัน ยังมีการสู้รบกันระหว่างกองกำลังอาสาสมัครฮิซบอเราะห์กับกองทหารอิสราเอล เพราะฝ่ายฮิซบอเราะห์อ้างว่า "ชีบาฟาร์ม" เป็นพื้นที่ของเลบานอน และในบางโอกาสก็สามารถโจมตีที่มั่นของอิสราเอลภายในพื้นที่ดังกล่าวอีกด้วย
นอกจากนี้ ยังมีกองทหารของซีเรียส่วนหนึ่งที่ยังคงอยู่ในเลบานอน แม้เรื่องนี้เองชาวเลบานอนก็มีความเห็นที่แตกต่างกัน ฝ่ายสนับสนุนอ้างว่าเป็นการอยู่อย่างถูกต้องเนื่องจากรัฐบาลเลบานอนได้ขอซีเรียไว้ในตอนเริ่มสงครามกลางเมืองเมื่อ พ.ศ. 2518 (ค.ศ. 1975)  ส่วนผู้ที่ไม่เห็นด้วยก็อ้างว่า การอยู่ของกองทหารซีเรียเป็นประหนึ่งการยึดครองโดยอำนาจต่างชาติเช่นเดียวกัน
 
   เลบานอน เคยอยู่ภายใต้การปกครองของฝรั่งเศสหลายร้อยปี  โดยเพิ่งได้รับเอกราชเมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม 1943  หลังจากนั้นเป็นต้นมา เลบานอนได้พัฒนาประเทศจนสามารถรักษาความเป็นศูนย์กลางด้านการค้า การเงิน ศิลปะและวัฒนธรรมของภูมิภาคตะวันตกเฉียงใต้นับตั้งแต่อดีตไว้เอาได้ จนได้รับสมญาใหม่ว่า “ปารีสแห่งตะวันออกกลาง” หรือ “สวิตเซอร์แลนด์แห่งตะวันออกกลาง”
 
     อย่างไรก็ดี ในช่วงปี ค.ศ. 1975 – 1991 เลบานอนตกอยู่ภายใต้ภาวะสงครามกลางเมือง มีความขัดแย้งระหว่างชาวเลบานอนกลุ่มอาหรับและกลุ่มคริสเตียน แต่ในที่สุดหลังจากสู้รบกันเองอยู่ 16 ปี ทุกฝ่ายสามารถหาข้อยุติและร่วมกันพัฒนาฟื้นฟูประเทศจากภาวะสงครามกลางเมืองขึ้นมาได้อีกครั้ง
 
     น่าสังเกตว่า  ซีเรียเป็นประเทศที่ยังมีอิทธิพลต่อเลบานอนมากที่สุด โดยเฉพาะด้านความมั่นคงและการต่างประเทศ โดยซีเรียได้ส่งกองกำลังรักษาความสงบไปอยู่ในเลบานอนประมาณ 30,000 คน และจากความสัมพันธ์ที่แนบแน่นดังกล่าว จึงทำให้กรณีพิพาทเรื่องดินแดนระหว่างซีเรีย เลบานอนกับอิสราเอล ไม่มีความคืบหน้า
 
 
ภูมิประเทศและประชากร
 
     เลบานอนเป็นประเทศขนาดเล็ก มีพื้นที่เพียง 10,452 ตารางกิโลเมตร 
พูดง่ายๆว่ามีขนาดเล็กกว่าจังหวัดพิษณุโลกของเรานิดหนึ่ง แต่เขามีประชากรอยู่ถึง 4.467 ล้านคน (ปี 2557) คิดเป็นความหนาแน่น 473 คน/ตร.กม.
 
     GDP/หัวประชากร 19,485 USD (อำนาจซื้อ ปี 2560) ค่าสัมปสิทธิ์จีนี 31.8  แสดงถึงความเลื่อมล้ำต่ำ,  HDI หรือดัชนีการพัฒนามนุษย์อยู่ในระดับที่สูง คือ 0.763 (อันดับที่ 76) ประชากรส่วนใหญ่เป็นเชื้อชาติอาหรับ (ร้อยละ 95) และอาร์เมเนียน(ร้อยละ 4)  คนเลบานอนใช้ภาษาอาหรับและฝรั่งเศสเป็นภาษาราชการ ชาวเลบานอนส่วนใหญ่สามารถใช้ภาษาอังกฤษได้ 

     ด้านศาสนา เลบานอนเป็นประเทศในตะวันออกกลางที่มีชาวคริสต์ในสัดส่วนที่พอๆกับมุสลิม เดิมทีชาวคริสต์มีมากกว่า ปัจจุบันเป็นอิสลามร้อยละ 59.7 (นิกายชีอะต์ ประมาณ ร้อยละ 35 และนิกายสุหนี่ ประมาณ ร้อยละ 21) และคริสต์ร้อยละ 39 (Maronites, Greek Orthodox, Armenian Apostolic, Melkite Greek Catholics และ Chaldean Catholic) และอิสลาม นิกายDruze อีกร้อยละ 5 
 
     ชาวเลบานอนโพ้นทะเล มีเรื่องที่แปลกและน่าสนใจมากเรื่องหนึ่ง เกี่ยวกับประชากรเลบานอน คือพบว่าในปัจจุบันนี้ยังมีชาวเลบานอนอีกจำนวนมากที่อยู่นอกดินแดนประเทศเลบานอน โดยที่จำนวนของชาวเลบานอนที่กระจายตัวอพยบไปตั้งรกรากอยู่ในต่างแดน กลับมีมากกว่าส่วนที่อยู่ในประเทศเสียอีก ทำให้นึกย้อนกลับไปถึงบรรพบุรุษของชาวเลบานอน คือชาวฟีนีเชียน ซึ่งชอบเดินเรือค้าขายสินค้าไปทั่วทะเลเมดิเตอเรเนียนและทะลุออกไปสู่มหาสมุทรแอตแลนติก จึงกระจัดกระจายตัวออกไปสร้างเมืองการค้าน้อยใหญ่ ในขณะที่ประชากรในประเทศเลบานอนมีประมาณ 4.5 ล้านคน ชาวเลบานอนโพ้นทะเลกลับมีมากถึง 12.4 ล้านคนเลยทีเดียว มากที่สุดอยู่ในละตินอเมริกาและแคริบเบียน 8.5 ล้านคน, รองลงไปเป็นทวีปอเมริกาเหนือ 2.5 ล้านคน, โอเชียเนีย 0.435 ล้านคน และยุโรป 0.43 ล้านคน 



 
ระบบการเมืองการปกครอง
 
     รูปแบบการปกครองของเลบานอน เป็นระบบสาธารณรัฐ มีประธานาธิบดีเป็นประมุขของประเทศ และมีนายกรัฐมนตรีเป็นหัวหน้าฝ่ายบริหาร  โดยที่เลบานอนมีความแตกต่างด้านเชื้อชาติและศาสนาภายในค่อนข้างมาก มีชาวมุสลิมหลายนิกาย มีชาวคริสต์อีกหลายนิกาย รวมแล้วอยู่ในสัดส่วนใกล้เคียงกัน ยังมีมุสลิมนิกาย Druze และผู้อพยพชาวปาเลสไตน์ และชาว Kurds อีกด้วย
 
     เลบานอนมีระบบการกระจายอำนาจทางการเมือง เรียกว่าระบบ “Confessionalism” 
คือ มีประธานาธิบดีกำหนดให้มาจากกลุ่ม Maronite Christian  ส่วนนายกรัฐมนตรีมาจากมุสลิมนิกายสุหนี่ และประธานรัฐสภาแห่งชาติมาจากมุสลิมนิกายชีอะต์ ทั้งนี้เป็นไปตามข้อตกลงแห่งชาติ (National Pact) เมื่อปี 1943 ซึ่งในตอนนั้นมีสัดส่วนประชากรคริสต์ / มุสลิมประมาณ 6 / 5

 
สินค้าออกที่สำคัญ 
     สินค้าออกที่สำคัญ ได้แก่ อัญมณี สินแร่โลหะ เคมีภัณฑ์ ผลิตภัณฑ์อาหาร ผัก-ผลไม้ วัสดุก่อสร้าง กระดาษ
ประเทศคู่ค้าส่งออกที่สำคัญ ซีเรีย UAE สวิส ซาอุดิอาระเบีย ตุรกี
 
 
สินค้าเข้าที่สำคัญ  
     สินค้าเข้าที่สำคัญ ได้แก่ ปิโตรเลียมและผลิตภัณฑ์ รถยนต์ เวชภัณฑ์ เสื้อผ้า อาหาร ผ้าผืน ยาสูบ เครื่องจักร
ประเทศคู่ค้านำเข้าที่สำคัญ   ซีเรีย ฝรั่งเศส สหรัฐ อิตาลี จีน เยอรมนี ซาอุดิอาระเบีย ตุรกี
 
 
สกุลเงิน
      เลบานอนปอนด์ (Lebanese Pound)  1 เหรียญสหรัฐฯ ประมาณ 15,597 เลบานอนปอนด์



ภาพธนบัตรประเทศเลบานอน
ที่มารูปภาพ : colnect.com/th/banknotes


อ่านต่อ >>

 
 
 


 

ชื่อผู้แต่ง: 
นพ.พลเดช ปิ่นประทีป
ปีที่พิมพ์/เผยแพร่: 
2562
คำค้น: 
เลบานอน,สาธารณรัฐเลบานอน,ถิ่นฐานรกรากชาวฟีนีเชียน,ประเทศเลบานอน,